Jeszcze dekadę temu spory z bankami były domeną nielicznych. Dziś to masowe zjawisko — i wszystko wskazuje, że dopiero nabiera tempa. Liczba sporów o kredyty oparte na WIBOR przekroczyła 1 500, a sprawy o Sankcję Kredytu Darmowego zbliżają się do granicy 21 000. To nie przypadkowe zbiegi okoliczności, lecz wyraźna zmiana paradygmatu w relacjach konsument–bank.

WIBOR w ogniu: 15 proc. więcej pozwów w ciągu jednego kwartału

Banki przez długi czas przedstawiały spory o WIBOR jako marginalny problem. Najnowsze dane z raportów rocznych giełdowych instytucji finansowych każą tę narrację zrewidować. Tylko w ostatnim kwartale 2025 roku łączna liczba postępowań sądowych dotyczących kredytów opartych na wskaźniku WIBOR wzrosła o 15 procent — z 1 391 do 1 584 spraw.

To dynamika, która powinna przykuć uwagę. Dla porównania: spory frankowe zaczynały od podobnego poziomu i skończyły jako największy kryzys prawny w historii polskiej bankowości. Historia może się nie powtórzyć co do joty, ale mechanizm narastania presji sądowej jest ten sam.

Istotne zastrzeżenie: dane obejmują wyłącznie pięć banków, które dobrowolnie ujawniają liczby postępowań. Kilka największych instytucji — w tym te z udziałem Skarbu Państwa — milczy w tej kwestii. Rzeczywista skala zjawiska jest z pewnością wyższa od raportowanej.

Uwaga: nie chodzi już o wadliwość WIBOR-u, lecz o obowiązki informacyjne banków

Tu kryje się jeden z najważniejszych, a jednocześnie najsłabiej nagłośnionych aspektów całego sporu. W debacie publicznej przez lata dominowało pytanie: czy sam wskaźnik WIBOR jest wadliwy? Czy bank-uczestnik panelu fixingowego mógł jednocześnie czerpać zyski ze wzrostu tego wskaźnika? To były argumenty żywe, politycznie nośne — ale trudne do przeforsowania w sądzie.

Wyrok TSUE z 12 lutego 2026 roku (C-471/24) przesunął środek ciężkości sporu. Trybunał wprost wskazał, że kontrola klauzuli zmiennego oprocentowania opartej na WIBOR-ze jest możliwa i dopuszczalna — ale głównym kryterium tej oceny nie jest techniczna poprawność wskaźnika, lecz to, jak bank poinformował konsumenta o mechanizmie jego działania i związanym z nim ryzyku.

Banki natychmiast po wyroku ogłosiły sukces. Prawnicy konsumenccy wskazują jednak, że tryumfalizm jest na wyrost. Punkt 104 wyroku C-471/24 — na który sami bankowcy powołują się jako na tarczę — zawiera sformułowanie kluczowe: spełnienie przez bank obowiązków informacyjnych może świadczyć o uczciwości klauzuli. Może — ale nie musi. Ostateczna ocena, czy konsument naprawdę rozumiał, z czym się wiąże podpisywana umowa, należy do sądu krajowego.

Formularz ESIS: unijny standard, który banki nagminnie ignorowały

Dyrektywa 2014/17/UE o kredytach hipotecznych — ta sama, która dotyczy umów zawieranych po 2017 roku — nakłada na banki obowiązek przekazania konsumentowi standaryzowanego dokumentu informacyjnego zwanego ESIS (Europejski Ustandaryzowany Arkusz Informacyjny). Formularz ten ma precyzyjnie określoną strukturę i zawartość — regulują ją zarówno sama dyrektywa, jak i jej załącznik z detalicznymi wytycznymi.

Co konkretnie musiał zawierać ESIS w umowach z WIBOR-em? Prawnicy wskazują na kilka elementów, których brak lub błędne wypełnienie może być podstawą roszczeń:

Prawnicy reprezentujący kredytobiorców wskazują, że ocena ESIS-ów dostarczonych przez banki ujawnia systemowe nieprawidłowości. Konia z rzędem temu, kto wykaże, że dany bank wypełniał te obowiązki w sposób rzetelny i kompletny — to opinia, która pojawia się w środowisku prawniczym coraz częściej. Dotyczy to przede wszystkim umów zawartych w latach 2017–2022, gdy dyrektywa 2014/17 obowiązywała, a banki miały formalne podstawy, by twierdzić, że spełniają standardy — ale jakość tych ESIS-ów była bardzo zróżnicowana.

Co z umowami sprzed 2018 roku?

Umowy zawierane przed wejściem w życie dyrektywy 2014/17 i rozporządzenia BMR (tj. przed 2018 rokiem) nie były formalnie objęte wymogami ESIS-u. Dla kredytobiorców z tym portfelem — paradoksalnie — otwierają się jednak szersze możliwości. Prawnicy konsumenccy argumentują, że w tamtym okresie banki realizowały obowiązki informacyjne w sposób bardzo ogólny, nierzadko ograniczając się do podpisania gotowego formularza, bez wyjaśnienia poszczególnych zapisów.

Kluczowe dla tych umów jest też to, że WIBOR przed 2018 rokiem nie podlegał nadzorowi regulacyjnemu w oparciu o rozporządzenie BMR — co oznacza, że pytania prejudycjalne C-586/25 i C-630/25 (dotyczące właśnie umów sprzed epoki BMR) mogą otworzyć przed tymi kredytobiorcami zupełnie nową drogę procesową.

 

Sankcja Kredytu Darmowego: 20 000 spraw i bez oznak wyhamowania

Równolegle do sporów WIBOR-owych, zupełnie innym torem, biegnie lawina procesów o Sankcję Kredytu Darmowego (SKD). Mechanizm ten, zawarty w ustawie o kredycie konsumenckim od 2011 roku, przez lata pozostawał w cieniu. Dziś to jeden z najgorętszych frontów starcia konsumentów z bankami.

Zasada jest prosta: jeśli bank przy udzielaniu kredytu konsumenckiego naruszył obowiązki informacyjne — np. błędnie wskazał RRSO, całkowity koszt kredytu lub pominął wymagane elementy umowy — konsument może skorzystać z sankcji polegającej na spłacie pożyczki bez odsetek i wszelkich opłat. Oddaje tylko tyle, ile pożyczył.

Na koniec 2024 roku giełdowe banki uczestniczyły w ok. 12 400 sprawach SKD. Rok później licznik pokazuje ponad 20 800 postępowań — wzrost o blisko 68 procent w ciągu dwunastu miesięcy. W Banku Pekao SA dynamika rok do roku wyniosła 107 procent, w mBanku — 103 procent. To nie zjawisko incydentalne — to ruch masowy.

Co zrobi TSUE w sprawie C-744/24?

23 kwietnia 2026 roku Trybunał Sprawiedliwości UE wyda wyrok w sprawie C-744/24, dotyczącej bezpośrednio zakresu stosowania SKD. W kolejce czeka też sprawa C-473/25 — czy sankcja może być zastosowana, gdy bank formalnie spełnił obowiązek informacyjny, ale przekazane dane były błędne. Oba wyroki mogą albo przyspieszyć falę SKD-ową, albo istotnie ją wyhamować. Prace nad implementacją dyrektywy CCD2 do polskiego prawa mogą też wprowadzić trzy warianty SKD — w tym ten najbardziej radykalny, zwalniający z obowiązku zwrotu kapitału.

Prognoza: rok 2026 będzie rokiem weryfikacji umów

Historia kredytów frankowych nauczyła jednej rzeczy: bank, który rok temu twierdził, że to marginalny problem, rok później stał przed orzecznictwem, które wywróciło jego portfel do góry nogami. Nie jest wykluczone, że WIBOR i SKD łącznie stworzą podobny scenariusz — działając jednocześnie, z różnych stron, na różne portfele kredytowe.

Dla kredytobiorców oznacza to jedno: warto wiedzieć, jakie zapisy zawiera własna umowa — i czy bank wywiązał się z obowiązku pełnego i rzetelnego poinformowania o ryzyku. Nie trzeba być prawnikiem, żeby zrobić pierwszy krok.

---